Blog

This article is available in Polish only.

Ochrona i technologie 14 min czytania Aktualizacja: 2026-11-17

Ransomware: co to jest, jak działa atak i co zrobić w pierwszej godzinie

Ransomware to złośliwe oprogramowanie, które szyfruje dane i żąda okupu, a coraz częściej także wykrada pliki. Wyjaśniamy, jakie są rodzaje ransomware, jak przebiega atak i co zrobić w pierwszej godzinie po wykryciu.

Ransomware: co to jest, jak działa atak i co zrobić w pierwszej godzinie

Jesteś w trakcie ataku? Przejdź od razu do sekcji Pierwsza godzina po ataku ransomware: co robić po kolei. Reszta artykułu poczeka. Jeśli masz umowę na reagowanie na incydenty, dzwoń, zanim cokolwiek zrobisz.

Ransomware w liczbach
48%
naruszeń danych z udziałem ransomware (rok wcześniej 44%)
Verizon DBIR 2026
3 dni
mediana czasu od wejścia atakującego do wykrycia w sprawach obsłużonych przez Sophos
Sophos Active Adversary 2026, n=661
88%
szyfrowań uruchamianych poza godzinami pracy
Sophos Active Adversary 2026
179
ataków ransomware zarejestrowanych w Polsce w 2025 roku, o 21% więcej niż rok wcześniej
CERT Polska, raport roczny 2025

Ransomware: co to jest

Ransomware to złośliwe oprogramowanie, które szyfruje pliki i systemy ofiary, a potem żąda okupu za klucz deszyfrujący. Nazwa pochodzi od angielskiego słowa ransom, czyli okup. CERT Polska zaznacza, że poprawnie użyte szyfrowanie uniemożliwia odczytanie danych bez klucza, który mają tylko przestępcy. Coraz częściej do szyfrowania dochodzi kradzież danych i groźba ich publikacji: w sprawach analizowanych przez Sophos wyprowadzenie danych potwierdzono w 49,77% ataków ransomware. Dlatego nawet sprawny backup nie usuwa całej presji, bo kopia danych i tak jest już poza organizacją.

To dziś jedno z głównych zagrożeń dla firm i instytucji. W raporcie Verizon DBIR 2026 ransomware występuje w 48% naruszeń danych, wobec 44% rok wcześniej. W Unii Europejskiej ENISA przypisuje ransomware 81,1% aktywności cyberprzestępczej wymierzonej w organizacje. Warto czytać tę liczbę precyzyjnie: dotyczy ona kategorii cyberprzestępczości, a nie wszystkich incydentów łącznie. W Polsce CERT Polska zarejestrował w 2025 roku 179 incydentów ransomware.

Poniżej opisujemy rodzaje ransomware, drogi infekcji i objawy ataku, potem przebieg ataku krok po kroku. Druga część artykułu to instrukcja na pierwszą godzinę po wykryciu i zasady zgłaszania incydentu.

Rodzaje ransomware

Pod jedną nazwą kryje się kilka modeli działania. Różnią się tym, co atakujący blokuje, czym grozi i kto faktycznie przeprowadza atak.

  • Ransomware szyfrujący (crypto-ransomware). Szyfruje dokumenty, bazy danych i obrazy systemów, a w katalogach zostawia notatkę z instrukcją zapłaty. Bez klucza dane są nie do odczytania.
  • Ransomware blokujący ekran (locker). Blokuje komputer pełnoekranowym komunikatem z żądaniem zapłaty, ale według serwisu No More Ransom nie szyfruje plików.
  • Podwójne wymuszenie (double extortion). Atakujący najpierw wyprowadza dane, potem szyfruje systemy i grozi publikacją danych na stronie wycieków. CISA nazywa to połączenie właśnie podwójnym wymuszeniem.
  • Wymuszenie bez szyfrowania. Według CISA część przestępców w ogóle nie uruchamia ransomware: kradnie dane i grozi wyłącznie ich ujawnieniem.
  • Ransomware jako usługa (RaaS). Grupa rozwija oprogramowanie i infrastrukturę, a ataki przeprowadzają współpracownicy (afilianci), którzy oddają grupie część okupu; tak CISA opisuje model LockBit. ENISA wskazuje, że rozpad dużych programów RaaS sprzyja powstawaniu nowych: w okresie objętym raportem przeciwko organizacjom w UE użyto 82 odmian ransomware.

Jak ransomware dostaje się do firmy

CERT Polska wymienia trzy najczęstsze drogi: podatności w usługach dostępnych z internetu (VPN, RDP, serwer pocztowy), słabo zabezpieczony zdalny dostęp, chroniony najczęściej samym hasłem, oraz wiadomości nakłaniające do uruchomienia załącznika albo pliku z linku. CISA dodaje przejęte dane logowania, wcześniejsze infekcje innym złośliwym oprogramowaniem oraz dostawców i firmy zarządzające IT, które mają dostęp do sieci klienta. Aktualne proporcje między tymi drogami podajemy niżej, w części o przebiegu ataku.

Objawy ataku ransomware

Najbardziej widoczny objaw to pliki, których nie da się otworzyć, często ze zmienionym rozszerzeniem, oraz notatka z żądaniem okupu w katalogach albo na ekranie. To jednak sygnał z ostatniej fazy ataku. Wcześniej mogą pojawić się: masowe otwieranie i modyfikowanie plików przez jeden proces, kasowanie kopii zapasowych, nowe konta z uprawnieniami administratora, próby dostępu do Active Directory i do danych uwierzytelniających, wyłączanie narzędzi ochrony oraz nietypowo duży ruch wychodzący, który może oznaczać wyprowadzanie danych. Każdy z tych sygnałów trzeba sprawdzić od razu, także w nocy i w weekend.

Jak chronić się przed ransomware

Zalecenia CERT Polska i CISA pokrywają się w kilku punktach: kopie zapasowe według reguły 3-2-1, z co najmniej jedną kopią odizolowaną i regularnie testowaną; aktualizacje oraz bieżąca inwentaryzacja usług dostępnych z internetu; zdalny dostęp tylko przez VPN z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym; segmentacja sieci i minimalne uprawnienia użytkowników. Do tego potrzebny jest monitoring: EDR na stacjach i serwerach oraz zespół, który ogląda alerty całą dobę, czyli SOC, własny albo w modelu SOC as a Service.

Jak działa atak ransomware krok po kroku

Szyfrowanie nie jest początkiem ataku, tylko jego końcem. Zanim pojawi się notatka z żądaniem okupu, atakujący zwykle od kilku dni działa w sieci. Poniższe mediany pochodzą z raportu Sophos Active Adversary 2026: analizy 661 spraw incident response i monitoringu zarządzanego, obsłużonych między 1 listopada 2024 a 31 października 2025 w siedemdziesięciu krajach.

Wejście

Według ankiety Sophos State of Ransomware 2026 wśród 2 158 liderów IT 79% ataków ransomware zaczęło się od działań wymierzonych w tożsamość. Wśród głównych przyczyn ataków najczęściej wskazywano złośliwą pocztę (26%), phishing (24%) i przejęte dane logowania (23%). Wykorzystanie podatności spadło do 18%, o 14 punktów procentowych rok do roku. Skąd biorą się przejęte dane logowania, rozbieramy osobno, śledząc drogę wykradzionych poświadczeń od infostealera do brokera dostępu. Sam początek tego łańcucha bywa oddalony od szyfrowania o miesiące: to jeden zainfekowany laptop, z którego infostealer wyciąga hasła i ciasteczka sesji. Część ataków wchodzi przez dostawcę z dostępem zdalnym, co opisujemy w tekście o ataku na łańcuch dostaw.

Utrwalenie dostępu i rozpoznanie

Po wejściu atakujący zakłada sobie drogę powrotu: konto, zadanie harmonogramu, narzędzie zdalnego dostępu, które w logach wygląda jak legalne oprogramowanie administracyjne. Równolegle mapuje sieć: gdzie są kontrolery domeny, gdzie serwery plików, gdzie backup.

Próba przejęcia Active Directory

To jest moment, w którym incydent przestaje być lokalny. Mediana czasu od wejścia do pierwszej próby dostępu do Active Directory wynosi 3,40 godziny, o 70% szybciej niż rok wcześniej. Kto kontroluje katalog, ten kontroluje uwierzytelnianie w całej organizacji, a więc również narzędzia, którymi miałbyś się bronić.

Kasowanie kopii zapasowych

Backup jest celem, nie ratunkiem, dopóki nie jest odizolowany. Kopie podpięte jako zasób sieciowy w tej samej domenie znikają razem z resztą. CERT Polska w swoim poradniku opisuje regułę 3-2-1: trzy kopie, dwa różne nośniki, co najmniej jedna odizolowana. Ostatni człon decyduje o tym, czy da się odtworzyć dane.

Eksfiltracja danych

W 49,77% spraw ransomware potwierdzono wyprowadzenie danych na zewnątrz. We wszystkich typach ataków dane wychodziły na zewnątrz po nieco ponad trzech dniach (78,83 godziny) od początku ataku, zaledwie 1,87 godziny przed jego wykryciem. Wykrycie przychodzi więc zwykle dopiero wtedy, gdy dane już wyszły. W 49,07% spraw ransomware z potwierdzoną eksfiltracją dane opublikowano w ciągu 19,5 dnia od ich wyprowadzenia.

Szyfrowanie

Szyfrowanie uruchamiane jest zwykle wtedy, kiedy w firmie nikogo nie ma: 88,10% wdrożeń ransomware przypadło poza godzinami pracy. Rozkład na dni tygodnia jest niemal równy, z lekkim wzrostem w czwartki i piątki. Noc i weekend dają atakującym czas, zanim ktokolwiek zaloguje się do systemu i zauważy zaszyfrowane pliki.

Oś czasu ataku ransomware: wejście, dostęp do Active Directory po 3,40 h (mediana), wykrycie po 3 dniach (mediana), eksfiltracja po 78,8 h (mediana dla wszystkich typów ataków), publikacja danych w ciągu 19,5 dnia od eksfiltracji w 49% spraw z potwierdzoną eksfiltracją. Poniżej udział włamań wykrytych samodzielnie: 52% w 2025 roku wobec 43% rok wcześniej.
Oś czasu ataku ransomware: wejście, dostęp do Active Directory po 3,40 h (mediana), wykrycie po 3 dniach (mediana), eksfiltracja po 78,8 h (mediana dla wszystkich typów ataków), publikacja danych w ciągu 19,5 dnia od eksfiltracji w 49% spraw z potwierdzoną eksfiltracją. Poniżej udział włamań wykrytych samodzielnie: 52% w 2025 roku wobec 43% rok wcześniej.

Pierwsza godzina po ataku ransomware: co robić po kolei

Poniższa kolejność wynika z cyklu reagowania na incydenty według NIST i z zaleceń CERT Polska. Zakłada, że masz już potwierdzenie: widzisz zaszyfrowane pliki albo notatkę z żądaniem okupu. Jeśli tylko podejrzewasz incydent, ta sama sekwencja obowiązuje, ale krok pierwszy wykonuje się ostrożniej, żeby nie spłoszyć atakującego przed zebraniem materiału.

  1. Minuty 0–15Administrator / dyżurny IT
    Izoluj, ale nie wyłączaj

    Odłącz zajęte maszyny od sieci przewodowej i bezprzewodowej. Nie wyłączaj ich. CERT Polska formułuje to jednoznacznie: wyłączenie komputerów jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy odłączenie od sieci jest niemożliwe, ponieważ pamięć ulotna może zawierać informacje niezbędne do analizy incydentu i do późniejszego odzyskania danych. Alternatywą jest hibernacja. Równolegle odetnij dostęp między segmentami sieci i zablokuj konta, o których wiesz, że są przejęte.

  2. Minuty 15–30Administrator + osoba od dokumentacji
    Zabezpiecz materiał dowodowy

    Zrób kopię notatki z żądaniem okupu i co najmniej dwóch zaszyfrowanych plików. Będą potrzebne do identyfikacji rodziny ransomware i do zgłoszenia. Zabezpiecz logi z zajętych maszyn i z systemów bezpieczeństwa, zanim zadziała rotacja i je nadpisze. Jeśli sprawa może trafić do analizy powłamaniowej, kolejność ma znaczenie: kopia przed jakąkolwiek zmianą. Od tej chwili prowadź prosty dziennik: godzina, kto co zrobił, na jakim systemie. To ten dokument będzie później podstawą zgłoszenia i ewentualnego postępowania.

  3. Minuty 30–45Kierownictwo IT + zarząd
    Oceń zasięg i uruchom łańcuch decyzyjny

    Ustal, co jest zaszyfrowane, co jeszcze działa i czy backup jest nietknięty oraz odizolowany. Sprawdź, czy Active Directory jest pod kontrolą. Jeśli nie, każde konto administracyjne trzeba traktować jak przejęte. Powiadom zarząd i wyznacz jedną osobę decyzyjną. Ustal kanał komunikacji poza zaatakowaną infrastrukturą: telefony prywatne, komunikator na osobnych urządzeniach.

  4. Minuty 45–60Osoba odpowiedzialna za zgodność
    Uruchom zegar zgłoszeń

    Zgłoś incydent do CSIRT NASK przez incydent.cert.pl lub cert@cert.pl, dołączając notatkę o okupie i przykładowe zaszyfrowane pliki. Jeśli jesteś podmiotem kluczowym lub ważnym w rozumieniu ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, wczesne ostrzeżenie o incydencie poważnym przekazujesz do właściwego CSIRT sektorowego najpóźniej w ciągu 24 godzin od wykrycia. Jeśli doszło do naruszenia ochrony danych osobowych, zaczyna biec równoległy termin 72 godzin na zgłoszenie do UODO. Te dwa zegary są niezależne i nie zastępują się nawzajem.

Schemat segmentacji sieci: skompromitowany klaster węzłów po lewej, bariera odcinająca połączenia w środku, nienaruszony segment po prawej.
Schemat segmentacji sieci: skompromitowany klaster węzłów po lewej, bariera odcinająca połączenia w środku, nienaruszony segment po prawej.

Czego nie robić

Większość nieodwracalnych szkód w pierwszej godzinie nie bierze się z ataku, tylko z paniki obrońców. Poniższe pięć błędów kosztuje najwięcej, bo każdy z nich niszczy coś, czego nie da się odtworzyć.

Pięć błędów pierwszej godziny
  • Nie wyłączaj maszyn. Pamięć ulotna bywa jedynym miejscem, gdzie znajdują się klucze i ślady atakującego. Odłącz od sieci albo zahibernuj.
  • Nie kasuj i nie nadpisuj logów. Wyczyszczony log to nie porządek, tylko utracony materiał dowodowy i utracona szansa na ustalenie drogi wejścia.
  • Nie przywracaj backupu do niezweryfikowanej sieci. Jeśli droga wejścia jest wciąż otwarta, odtworzysz środowisko prosto pod ponowne szyfrowanie.
  • Nie kontaktuj się z grupą na własną rękę. Negocjacja bez przygotowania i bez wsparcia prawnego pogarsza pozycję i bywa traktowana jako potwierdzenie, że firma jest gotowa zapłacić.
  • Nie komunikuj incydentu przez zaatakowaną infrastrukturę. Jeśli atakujący ma dostęp do poczty, czyta plan reakcji równolegle z zarządem.

Jaka jest skala zjawiska w Polsce

CERT Polska zarejestrował w 2025 roku 179 ataków ransomware, o 21% więcej niż rok wcześniej. To dane ze zgłoszeń. Drugą perspektywę dają strony wycieków prowadzone przez same grupy przestępcze. Zestawiliśmy je z publicznego API serwisu ransomware.live, filtrując po Polsce i licząc według daty publikacji wpisu; stan na 17 listopada 2026 roku, 144 rekordy.

Polskie podmioty opublikowane na stronach wycieków
RokLiczba opublikowanych podmiotów
202315
202433
202536
2026 (do 17 listopada)53

Już 10 lipca 2026 roku liczba wpisów przekroczyła wynik całego 2025 roku. W całym okresie polską ofiarę opublikowały 52 różne grupy; najaktywniejsza w zestawieniu, działająca pod nazwą thegentlemen, odpowiada za 21 wpisów, wszystkie z lat 2025–2026. Branżowo najczęściej publikowane są podmioty z produkcji (29), usług profesjonalnych (26) i technologii (26).

Dlaczego CERT podaje 179, a strony wycieków 36

Ta różnica nie jest błędem żadnej ze stron. To dwa różne pomiary. CERT liczy incydenty zgłoszone przez podmioty i partnerów. Strony wycieków pokazują wyłącznie te firmy, które przestępcy zdecydowali się upublicznić, czyli zwykle takie, które nie zapłaciły albo przerwały negocjacje. Organizacja, która zapłaciła szybko, w drugim zestawieniu nie istnieje. Obie liczby są więc dolną granicą, a nie pełnym obrazem.

Nie podajemy nazw polskich podmiotów z tego zestawienia. Część wpisów to niezweryfikowane twierdzenia przestępców, a wskazywanie ofiar z nazwy nie służy nikomu poza atakującymi.

Czy płacić okup

Odpowiedź brzmi: nie, a jeśli już rozważasz płatność, to nigdy bez prawnika i bez zewnętrznego wsparcia. Nie jest to jednak apel moralny. Dane z trzech niezależnych źródeł układają się w jeden obraz.

Płaci coraz mniej ofiar. Według Verizona 69% zaatakowanych nie zapłaciło okupu. Chainalysis, który liczy realne przelewy w łańcuchu bloków, podaje, że w 2025 roku przestępcy otrzymali ponad 820 mln USD, o 8% mniej niż 892 mln USD w zaktualizowanym szacunku za 2024 rok, mimo że liczba ofiar deklarowanych przez same grupy na stronach wycieków wzrosła o 50%. Odsetek płacących spadł do 28%, według Chainalysis prawdopodobnie najniższego w historii pomiarów.

Jest w tych danych druga, mniej oczywista prawidłowość: mediana pojedynczej zapłaty wzrosła w tym samym czasie o 368%, z 12 738 do 59 556 USD. Chainalysis nie podaje jednej przyczyny tego wzrostu. Dla ofiary wniosek jest praktyczny: to, że płaci mniej organizacji, nie oznacza, że pojedyncze płatności maleją.

Kwota w nocie o okupie nie jest ceną

Publiczny zbiór transkryptów negocjacji Ransomchats zawiera rozmowy, w których grupa sama obniżała pierwsze żądanie, czasem o ponad połowę. Liczba w notatce to więc pozycja otwarcia, a nie wycena szkody. Do zbioru trafiają wyłącznie rozmowy, które ktoś ujawnił, więc nie jest to próba reprezentatywna, a negocjacje warto zostawić prawnikowi i zespołowi reagowania.

Komu i w jakim czasie zgłosić incydent

Zgłoszenie nie jest formalnością na koniec. W większości przypadków biegnie równolegle z reakcją techniczną, a terminy liczy się od momentu wykrycia, nie od opanowania sytuacji.

Terminy zgłoszeń
Kto zgłaszaDo kogoW jakim czasie
Każdy podmiot, także spoza regulacjiCSIRT NASK (incydent.cert.pl)Niezwłocznie
Podmiot kluczowy lub ważny w rozumieniu ustawy o KSCWłaściwy CSIRT sektorowy, przez system teleinformatycznyWczesne ostrzeżenie do 24 h od wykrycia, zgłoszenie do 72 h, sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca
Administrator danych osobowychUODO72 h od stwierdzenia naruszenia
Podmiot finansowyKNF, tryb DORAZgodnie z klasyfikacją incydentu

Szczegóły obowiązków po stronie KSC opisaliśmy w tekście o NIS2 i ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, a wymogi dla sektora finansowego w artykule o rozporządzeniu DORA.

Kluczowe wnioski

  • 1
    Ransomware szyfruje dane i żąda okupu, a w blisko połowie ataków atakujący wcześniej wyprowadza dane
  • 2
    Izoluj, nie wyłączaj: pamięć ulotna to materiał dowodowy, którego nie odtworzysz
  • 3
    Zabezpiecz logi i notatkę o okupie w pierwszych trzydziestu minutach, zanim zadziała rotacja
  • 4
    Zegar 24 godzin na wczesne ostrzeżenie biegnie od wykrycia, nie od opanowania incydentu
  • 5
    Według Mandiant 52% organizacji wykryło włamanie samodzielnie: reszta dowiedziała się od kogoś z zewnątrz

Jak skrócić okno wykrycia

Kluczowe pytanie nie brzmi, jak długo atakujący jest w sieci, tylko kto go w końcu zauważa. Mandiant, opierając się na ponad 500 tysiącach godzin reagowania na incydenty w 2025 roku, podaje globalną medianę dwell time na poziomie 14 dni, wobec 11 dni rok wcześniej. To inny zbiór spraw niż u Sophos (trzy dni), dlatego mediany się różnią. Jednocześnie 52% organizacji wykryło włamanie samodzielnie, w porównaniu z 43% rok wcześniej. Pozostałe dowiedziały się od kogoś z zewnątrz: od partnera, organu nadzoru albo od samych przestępców.

Praktycznie oznacza to trzy rzeczy: ktoś musi patrzeć na alerty w nocy i w weekend, bo wtedy uruchamia się 88% szyfrowań; telemetria z punktów końcowych i z katalogu musi trafiać w jedno miejsce, bo atak przechodzi między nimi w ciągu godzin; a odtwarzanie z kopii zapasowych musi być przetestowane, nie zadeklarowane. Czym różnią się narzędzia, które to realizują, rozłożyliśmy na części w porównaniu SIEM, SOAR, XDR i EDR; osobno opisujemy, czym jest XDR i jak działa SOC. Samą obsługą zajmuje się całodobowy monitoring bezpieczeństwa, a jak wygląda taki dyżur w modelu usługowym, opisujemy w tekście o usłudze MDR. Jak ograniczać to, co atakujący widzi z zewnątrz, zanim w ogóle wejdzie, opisujemy w tekście o threat exposure management.

Skąd bierze się telemetria, na którą ktoś patrzy

Żeby skrócić czas wykrycia, trzeba najpierw mieć co obserwować. Rolę czujnika pełni EDR na stacjach roboczych i serwerach: zamiast porównywać pliki z sygnaturami, rejestruje zachowanie procesów (masowe otwieranie plików, kasowanie kopii w tle, próby sięgnięcia po dane uwierzytelniające). To właśnie te zdarzenia pozwalają zareagować w oknie między wejściem a szyfrowaniem, zamiast dowiadywać się o ataku z notatki o okupie. W ZeroLayer wdrażamy w tej roli SentinelOne, spinając jego telemetrię z monitoringiem SOC. Szerzej o tym, jak działa system EDR i czym różni się od antywirusa.

Uczciwie trzeba jednak dodać, czego EDR sam nie załatwi. Skoro według ankiety Sophos 79% ataków ransomware zaczęło się od działań wymierzonych w tożsamość, a nie od pliku na dysku, logowanie na prawidłowe dane uwierzytelniające nie wygląda dla agenta jak incydent. Wygląda jak praca administratora. Dlatego ochrona endpointu ma sens dopiero razem z kontrolą tożsamości i logami z katalogu, oglądanymi w jednym miejscu. Narzędzie bez dyżuru, który na nie patrzy, przesuwa moment wykrycia najwyżej o godziny.

Najczęstsze pytania

Co to jest ransomware w skrócie?

Ransomware to złośliwe oprogramowanie, które szyfruje pliki i systemy, a potem żąda okupu za klucz deszyfrujący. Coraz częściej atakujący wcześniej wykrada dane i grozi ich publikacją, co nazywa się podwójnym wymuszeniem. W modelu RaaS oprogramowanie rozwija jedna grupa, a ataki przeprowadzają jej afilianci.

Co należy zrobić w pierwszej kolejności przy ataku ransomware?

Odłączyć zajęte maszyny od sieci, nie wyłączając ich. Pamięć ulotna może zawierać dane potrzebne do analizy i czasem do odzyskania plików. Dopiero potem zabezpiecza się logi i notatkę o okupie, ocenia zasięg i uruchamia zgłoszenia.

Czy wyłączenie komputera pomaga zatrzymać szyfrowanie?

Odłączenie od sieci zatrzymuje rozprzestrzenianie skuteczniej i bez utraty materiału dowodowego. CERT Polska dopuszcza wyłączenie wyłącznie wtedy, gdy odłączenie od sieci jest niemożliwe. Hibernacja jest lepsza niż twarde wyłączenie.

Jak pozbyć się ransomware i odzyskać pliki?

Poprawnie użyte szyfrowanie jest nie do złamania bez klucza. Realne drogi to odtworzenie z odizolowanej kopii zapasowej albo sprawdzenie, czy dla danej rodziny istnieje publiczny dekryptor. Służą do tego serwisy No More Ransom oraz ID Ransomware. Warto zachować kopię zaszyfrowanych plików, bo dekryptor bywa publikowany później.

Czym różni się ransomware od zwykłego malware?

Ransomware to podtyp złośliwego oprogramowania o konkretnym modelu biznesowym: wymuszeniu. Odróżnia go to, że nie próbuje pozostać niezauważony do końca. W ostatniej fazie sam się ujawnia, bo bez tego nie ma okupu. Wcześniejsze etapy przebiegają jednak identycznie jak przy innych włamaniach.

Czy zapłacenie okupu gwarantuje odzyskanie danych?

Nie. CERT Polska zaznacza to wprost, a płatność nie usuwa też skutków wcześniejszej kradzieży danych. Kopia pozostaje po stronie przestępców. W 2025 roku zapłaciło 28% ofiar, według Chainalysis prawdopodobnie najmniej w historii pomiarów.

Podsumowanie

Ransomware nie jest zdarzeniem punktowym, tylko procesem rozłożonym na kilka dni, w którym szyfrowanie to ostatni krok. To dobra wiadomość, bo oznacza, że istnieje okno na reakcję i że jest ono mierzalne. Pierwsza godzina po wykryciu decyduje o tym, czy zachowasz materiał do analizy, czy zdążysz z ustawowym zgłoszeniem i czy odtworzenie w ogóle będzie możliwe. Najlepszy moment na sprawdzenie tego wszystkiego to audyt przed incydentem, nie w jego trakcie. Jak taki audyt przebiega i co powinno znaleźć się w raporcie, opisaliśmy krok po kroku.

Źródła i metoda

  1. 1.
    2026 Data Breach Investigations Report: Executive Summary
    Verizon · 2026-05 · dostęp 2026-11-17
    Ponad 31 000 incydentów i 22 000 potwierdzonych naruszeń; podsumowanie: ransomware w 48% naruszeń (rok wcześniej 44%), 69% ofiar nie zapłaciło.
  2. 2.
    Nowhere, man: The 2026 Active Adversary Report
    Sophos · 2026-02 · dostęp 2026-11-17
    661 spraw incident response i MDR, 1.11.2024–31.10.2025, 70 krajów, 34 branże.
  3. 3.
    The State of Ransomware 2026
    Sophos · 2026 · dostęp 2026-11-17
    Ankieta wśród 2 158 liderów IT i bezpieczeństwa w 17 krajach.
  4. 4.
    M-Trends 2026
    Mandiant / Google Cloud · 2026-03 · dostęp 2026-11-17
    Ponad 500 000 godzin reagowania na incydenty prowadzonych globalnie w 2025 roku.
  5. 5.
    ENISA Threat Landscape 2025
    ENISA · październik 2025 · dostęp 2026-11-17
    4 875 incydentów, 1.07.2024–30.06.2025. Wersja 1.2 ze stycznia 2026; rozdział 6: ransomware 81,1% aktywności cyberprzestępczej, 82 odmiany ransomware w UE.
  6. 6.
    Raport roczny CERT Polska za 2025 rok
    CERT Polska / NASK · 2026 · dostęp 2026-11-17
    Raport roczny za 2025: 658 320 zgłoszeń, 260 783 unikalnych incydentów.
  7. 7.
    Poradnik ransomware
    CERT Polska · 2021 · dostęp 2026-11-17
    Poradnik dla małych organizacji, źródło zaleceń o izolacji i pamięci ulotnej.
  8. 8.
    Crypto Ransomware: 2026 Crypto Crime Report
    Chainalysis · 2026-02 · dostęp 2026-11-17
    Płatności okupu liczone na łańcuchu bloków: ponad 820 mln USD w 2025 roku, odsetek płacących 28%, mediana płatności +368%.
  9. 9.
    Ransomware.live: dane o polskich podmiotach
    ransomware.live · 2026-11-17 · dostęp 2026-11-17
    Analiza własna: 144 rekordy dla Polski pobrane z publicznego API 17.11.2026, liczone według daty publikacji wpisu.
  10. 10.
    Ransomchats: zbiór transkryptów negocjacji
    Casualtek (GitHub, MIT) · 2026 · dostęp 2026-11-17
    Publiczny zbiór znormalizowanych transkryptów negocjacji ransomware (licencja MIT). Rozmowy trafiają tam tylko, jeśli ktoś je ujawnił.
  11. 11.
    #StopRansomware Guide
    CISA · 2023-09 · dostęp 2026-11-17
    Przewodnik CISA i partnerów: drogi wejścia, podwójne wymuszenie, wymuszenie bez szyfrowania.
  12. 12.
    Understanding Ransomware Threat Actors: LockBit (AA23-165A)
    CISA · 2023-06-14 · dostęp 2026-11-17
    Opis modelu RaaS: grupa utrzymuje oprogramowanie, afilianci prowadzą ataki i dzielą się okupem.
  13. 13.
    Ransomware: Q&A
    No More Ransom (Europol i partnerzy) · b.d. · dostęp 2026-11-17
    Rodzaje ransomware: szyfrujący i blokujący ekran.
  14. 14.
    Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 252)
    Sejm RP, ELI · 2026-03-02 · dostęp 2026-11-17
    Art. 11 ust. 1 pkt 4–4c: wczesne ostrzeżenie do 24 h, zgłoszenie do 72 h, sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca, do właściwego CSIRT sektorowego. W mocy od 3.04.2026.

Masz incydent albo chcesz być na niego przygotowany?

Nasz SOC monitoruje środowisko 24/7 i reaguje na incydenty: izoluje zaatakowane systemy i prowadzi sprawę do zamknięcia. Pomagamy też przygotować procedurę reagowania na incydenty i przećwiczyć ją przed atakiem.

SOC-as-a-Service 24/7

Porozmawiajmy
o bezpieczeństwie

Napisz albo zadzwoń i opisz, czego potrzebujesz: projekt architektury, wdrożenie narzędzi, SOC as a Service albo test penetracyjny. Całodobowy monitoring prowadzimy w ramach SOC as a Service.